පිටකෝට්ටේ ගල් අම්බලම යනු ශ්‍රී ලංකාවේ කෝට්ටේ රාජධානි සමයට (14-16 සියවස්) අයත්, වර්තමානය දක්වා ශේෂ වී ඇති දුර්ලභ ගෘහනිර්මාණ ස්මාරක අතුරින් එකකි. මෙම ඉපැරණි අම්බලම පිහිටා ඇත්තේ කොළඹ - නුගේගොඩ මාර්ගය, බත්තරමුල්ල - දෙහිවල මාර්ගය සහ බොරැල්ල - තලවතුගොඩ යන මාර්ග එකිනෙක හමුවන පිටකෝට්ටේ තුන්මන් හන්දියේ ය. කෝට්ටේ රාජධානියට (1413-1565) අයත් පැරණි සිතියමක ද මෙම ගල් අම්බලම පිළිබඳව මූලික සඳහනක් දැක්වෙන අතර, මෙය කෝට්ටේ යුගයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම පාලකයා වූ හයවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ පාලන සමයට අයත් යැයි සැලකේ.

අම්බලමේ ප්‍රයෝජනය සහ ඓතිහාසික පසුබිම

අතීතයේදී, පිටකෝට්ටේ සිට ඇතුල්කෝට්ටේ දක්වා ගමන් කළ ජනතාවගේ ගිමන් නිවා ගැනීම සඳහා මෙම අම්බලම ප්‍රයෝජනයට ගෙන ඇත. එසේම, පිටතින් පැමිණෙන ආගන්තුකයින්ට මෙන්ම වැදගත් පුද්ගලයින්ට සහ රාජකීයයන්ට ද ඇතුල්කෝට්ටේ පිහිටි රජ මාළිගාවට ඇතුළු වීම සඳහා අවසර ලැබෙන තුරු රැඳී සිටීමේ ප්‍රධාන ස්ථානයක් ලෙස මෙය භාවිතා වී තිබේ. මෙම අම්බලම පිටුපසින් රජ මාළිගාවට පිවිසිය හැකි රහස් උමං මාර්ගයක් තිබූ බවට ද පැවසෙන බැවින් මෙය සුවිශේෂී ඓතිහාසික වැදගත්කමකින් යුක්ත වේ.

වර්තමාන තත්ත්වය

කෝට්ටේ රාජධානියේ අතීත ශ්‍රී විභූතිය කියාපාන බොහෝ ගොඩනැගිලි සහ සාධක අද වන විට විනාශ වී හෝ අතුරුදහන් වී ගොස් ඇත. එහෙත්, අදටත් ඉතිරිව පවතින පිටකෝට්ටේ ගල් අම්බලම වර්තමානයේදී කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයට අයත් ආරක්ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරකයක් ලෙස නම් කර ඇත.