ලෝකයම මවිත කළ පැරණි ශ්රී ලංකාවේ වානේ තාක්ෂණය
මධ්යතන යුගයේ කුරුස යුද්ධ වල සටන් වැදි යුරෝපියන් ඉස්ලාමීය හමුදා සතුව තිබූ Damascus කඩු වල බියකරු බව දුටුවහ. අහසේ සිට වැටෙන සේදනූලක් පවා දෙකට කැපීමට තරම් මේ කඩු තියුණු වූහ. මෙම කඩු සෑදීමට භාවිතා කළ "වූඩ්ස් ස්ටීල්" නැමැති ඉතා පිරිසිදු ලෝහ කුට්ටි නිෂ්පාදනය වූයේ දකුණු ඉන්දියාවේ සහ ශ්රී ලංකාවේය. නවවන සියවස වන විට අල් කින්දි වැනි අරාබි විද්වතුන් පවා ප්රකාශ කර තිබුණේ ලොව හොඳම වානේ ඇත්තේ දකුණු ආසියාවේ බවයි.
වානේ නිපදවීමට අවශ්ය අධික තාපය ලබාගැනීම සඳහා සාමාන්යයෙන් මිනිස් ශ්රමයෙන් ක්රියාකරන මයිනහම් භාවිතා කළද, ශ්රී ලාංකික ඉංජිනේරුවන් ඒ වෙනුවට මෝසම් සුළං බලය භාවිතා කළහ. ඔවුන් බටහිර දෙසින් වූ උස් කඳු වැටි මුදුන් වල, නිරිතදිග මෝසම් සුළඟ කෙලින්ම ඇතුළු වන ආකාරයට මැටි පෝරණු ඉදි කළහ. සමනලවැව පුරාවිද්යා සමීක්ෂණ මගින්ද තහවුරු වී ඇති මෙම ස්වයංක්රීය වාතය සපයන පද්ධතිය හරහා පෝරණු වල උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 1400ක් දක්වා ඉහළ නංවා ගැනීමට ඔවුන් සමත් විය.
යකඩ කැබලි සහ නිශ්චිත ශාක කොටස් මැටි බඳුන් වලට දමා සීල් කර, අඟුරු ගින්නෙන් රත් කිරීමෙන් මෙම විශිෂ්ට ලෝහය නිෂ්පාදනය කෙරුණි. අධික තාපය නිසා ශාක කොටස් වාෂ්ප වී එහි ඇති කාබන් වායුව යකඩ වලට කාවැදුණු අතර, නූතන පරික්ෂකයන් ඉලෙක්ට්රෝන අන්වීක්ෂ මගින් පරීක්ෂා කිරීමේදී හෙළි වී ඇත්තේ මෙහිදී ස්වභාවිකවම ඉතා ශක්තිමත් "Carbon nanotubes" නිර්මාණය වී ඇති බවයි. ඒ අනුව, අන්වීක්ෂය සොයාගැනීමටත් සියවස් ගණනාවකට පෙර පැරණි ශ්රී ලාංකික ලෝහ විද්යාඥයින් සාර්ථකව නැනෝ තාක්ෂණය භාවිතා කර ඇත.
වසර 1300කට අධික කාලයක් ලෝකය පාලනය කළ මෙම විශිෂ්ට වානේ කර්මාන්තය 1900 මුල් භාගයේදී බිඳ වැටුණි. ඊට ප්රධාන වශයෙන් බලපෑවේ බ්රිතාන්ය පාලකයින් පැනවූ අධික බදු, ලෝහ අපනයනය තහනම් කිරීම සහ දේශීය වෙළඳ මාර්ග කඩාකප්පල් කිරීමයි. ආනන්ද කුමාරස්වාමි වැනි විද්වතුන් මේ පිළිබඳව යම් සටහන් ඉතිරි කර තිබුණද, බොහෝ තාක්ෂණික රහස් අභාවයට ගොස් ඇති අතර අද සිටින විද්යාඥයින්ට පවා මෙම කඩු වල තිබූ සුවිශේෂී නැනෝ ව්යුහය නැවත නිර්මාණය කිරීම තවමත් අභියෝගයක් වී ඇත.